ისევ იქიდან

ორჰან ფამუქის "თეთრი კოშკი" წავიკითხე პრაღიდან ბერლინში რომ ვბრუნდებოდი მატარებლით. ჩემს გვერდით ერთი სლოვაკი ბიჭი იჯდა და ის კიდევ ჯონ დარვინის "თემურ ლენგის შემდეგ"–ს კითხულობდა. ისეთი უცნაური იყო. წარმოიდგინეთ, ყველა ადამიანს თავისი წიგნი რომ უკეთესი ჰგონია და უკვირს, როგორ შეიძლება, მე აქ ფამუქის ფილოსოფიურ წიგნს ვკითხულობდე და ვიღაც – მშრალ ისტორიას, თანაც თემურ ლენგზე. იმ ბიჭის სლოვაკობა მაშინ გავიგე, როცა კონტროლიორს ბილეთი აჩვენა და ჩანთა გახსნილი დატოვა. რა თქმა უნდა, დავინტერესდი და ჩავიჭყიტე იმის ჩანთაში. მერე წარმოვიდგინე, როგორ ცხოვრობს თავის სლოვაკეთში, ან შეიძლება ახლა უკვე ჩეხეთში, სადაც ბევრი სლოვაკი ცხოვრობს; რისთვის მოდის ბერლინში და რას აკეთებს. უცებ წარმოვიდგინე, რომ მეც ასე ვარ იმ ბიჭივით, დავდივარ და დავდივარ. რა უცნაურია, ზოგჯერ სხვა ადამიანს რომ შეხედავ და შენს თავს ხედავ, ან გინდა, ხედავდე.

იმდენი წიგნის მაღაზია იყო პრაღაში და მე მხოლოდ ერთი წიგნი ვიყიდე. კუნდერას წიგნები აღარ მინდოდა, მაინც ყველა მაქვს თბილისში. კაფკაც მაქვს და მხოლოდ იოზეფ შკვორეცკის "მშიშრები" მომინდა. მერე გამახსენდა, რომ ეს წიგნი, ისევე როგორც პრაღა, თბილისს, საქართველოს მაგონებს; ადამიანებს, რომლებსაც ეშინიათ, მხოლოდ აზრის თავისუფლად გამოხატვისა არა, ხვალინდელი დღის და საერთოდ, ცხოვრების. ჩემი მეგობარი მწერს ხოლმე წერილებს და მახსენებს იმ რეალობას, რაც არის საქართველოში, მე მაინც ხანდახან მავიწყდება. მაგალითად ის, რომ საღამოს 9 საათის შემდეგ საზოგადოებრივი ტრანსპორტის პოვნა ძნელია და მხოლოდ ტაქსები დადიან; ერთი კილო შაქარი უკვე 3 ლარი ღირს და ყველა ქვეყნიდან გაქცევაზე ფიქრობს. ოღონდ ისიც არ იციან, სად შეიძლება გაიქცნენ და გერმანიის საელჩოს აფარებენ თავს (იმასაც თუ შეფარება ჰქვია)...

მერე თავს ვახსენებ, რომ შორს ვარ და სულ არ არის საჭირო ამდენი ფიქრი და განცდა. ჩემთან ხომ ტრამვაი ღამის 3 საათამდე დადის და შაქარი აქაც არ ღირს 3 ლარზე მეტი. ხვალისაც არ მეშინია, მაგრამ ის საზიზღარი მეფე ხომ არ ვარ, რომელიც ამბობდა, apres moi le deluge–ო, საწყალ სულხან–საბას, კიდევ, იმედი ჰქონდა ("მისი" ლუი, XIV იყო, მაგრამ რა განსხვავებაა). ამას ვერასოდეს ვიტყვი.

პრაღამ ისე გამიღვიძა მიძინებული ნოსტალგია და სევდა. ისე ჰგავს თბილისს, მასაც ორ ნაწილად ჰყოფს მდინარე და სანაპიროც ჰგავს რიყეს. ქუჩაში ბევრი მათხოვარი ზის, ზოგი მოდის და გიყვება, რომ სლოვაკეთიდან, ხორვატიიდანაა...
ლამაზი ადამიანები ცხოვრობენ პრაღაში, ლამაზად აცვიათ და მშვიდად საუბრობენ, ქუჩაში კითხულობენ და ცოტას ეწევიან... რუსულიც უმეტესობას ესმის, მაგრამ სიხარულით არ საუბრობენ. ისეთი შეგრძნება მქონდა, ყველა ძალიან ცდილობს საბჭოთა კავშირის დავიწყებას და ევროპასთან "განსხეულებას", თან რაც შეიძლება სწრაფად და უკანმოუხედავად.
თუმცა, თბილისისგან განსხვავებით, პრაღაში ლამაზი ტრამვაი დადის. მე ძველი, მრგვალი, წითელი ტრამვაი მომეწონა, მოქსოვილქუდიანი მოხუცები რომ სხედან ფანჯარასთან და ახალგაზრდებს ათვალიერებენ, ან სუსნაობენ. მიყვარს, მოხუცებს კანფეტები რომ უყვართ...

დღეს მეც ჩემს "თეთრ კოშკში" ვზივარ ფამუქის გმირივით, მუსიკას ვუსმენ, ვწერ, ვკითხულობ და ვცდილობ, ბევრი არ ვიფიქრო, არც პრაღაზე, არც თბილისზე, ბერლინიც დავივიწყო, მაგრამ არ გამომდის.
ეს პოსტიც იმის ნიშანია, რომ არ გამომდის.